| |
|
Urodziła się 25 kwietnia 1925 r. w Sokołowie Podlaskim. Lata wojenne spędziła w Warszawie, należała do Stowarzyszenia Szarych Szeregów, brała udział w Powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka.
Paleobiolog, emerytowana
profesor w Instytucie Paleobiologii PAN w Warszawie.
Studiowała na Tajnych Kompletach Wydziału
Matematyczno-Przyrodniczego UW oraz po wojnie - na Wydziale
Matematyczno-Przyrodniczym UW, gdzie uzyskała tytuł
magistra. Doktoryzowała się na UW w 1953 r., stopień
docenta nauk biologicznych (habilitacje były wówczas
zniesione) uzyskała w 1957 r., a tytuł profesorski w
1972 r.
W początkach swojej drogi naukowej
zajmowała się badaniem trylobitów dewońskich Gór Świętokrzyskich,
trylobitów ordowickich Gór Świętokrzyskich, Skandynawii
i Czech oraz kambryjskich Spitsbergenu, następnie badaniami
ordowickich i sylurskich aparatów szczękowych wieloszczetów,
by wreszcie zainteresować się ssakami mezozoicznymi
świata, ze szczególnym uwzględnieniem faun z okresu
kredowego Azji.
W latach 1963-1971
była organizatorką ośmiu oraz kierowniczką w terenie
sześciu Polsko-Mongolskich Wypraw Paleontologicznych
na pustynię Gobi. Dzięki osiągniętym w ich toku rezultatom,
wyprawy te zostały uznane przez opinię światową za jedne
z największych wypraw paleontologicznych na świecie.
Zaprojektowała i przygotowała liczne wystawy w kraju
i na świecie prezentujące zbiory i rekonstrukcje okazów
zebranych podczas mongolskich ekspedycji (m.in.: "Dinozaury
z Pustyni Gobi", PKiN w Warszawie - 1968-1975;
"Kotlina Dinozaurów", Park Kultury w Chorzowie
- od 1975 r. do dziś; "Ewolucja na Lądach", Muzeum
Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN w PKiN - od 1985
r. do dziś; "Ewolucja świata żywego" , Muzeum Paleontologiczne
w Oslo - od 1987 r. do dziś).
Jej działalność dydaktyczna obejmuje
prowadzenie wykładów i ćwiczeń z paleontologii na: Uniwersytecie
Warszawskim (1948-1954), Uniwersytecie Harvarda (1973-74),
Uniwersytetach Paris VI i Paris VII (1982-1984) i na
Uniwersytecie w Oslo (1987-1995). Ponadto była zapraszana
na pojedyncze wykłady lub serie wykładów przez liczne
uniwersytety brytyjskie, włoskie, niemieckie, szwedzkie,
duńskie, norweskie, radzieckie, amerykańskie, kanadyjskie
i japońskie. Była także promotorką prac magisterskich
i doktorskich a także opiekunem prac habilitacyjnych
na UW, w Instytucie Paleobiologii PAN oraz na Uniwersytecie
w Oslo.
Jest honorowym
członkiem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika,
"Linnean Society" w Wielkiej Brytanii,
"Society of Vertebrate Paleontology " w Stanach
Zjednoczonych, członkiem rzeczywistym PAN (w latach
1972-1984 - członek Prezydium Akademii), członkiem zagranicznym
Norweskiej Akademii Nauk, członkiem Norweskiego Towarzystwa
Paleontologicznego (w latach 1988-1994 - prezes Towarzystwa),
w latach 1980-1989 była wiceprezesem International Union
of Geological Sciences, w latach 1980-1992 - wiceprezesem
International Paleontological Association, w latach
1982-1984 - honorowym wiceprezesem Francuskiego Towarzystwa
Geologicznego.
Nagrody, wyróżnienia i medale: Krzyż
Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1966), Krzyż Komandorski
Orderu Odrodzenia Polski (1973), Warszawski Krzyż Powstańczy
(1985), doktorat honoris causa Uniwersytetu
Camerino we Włoszech (1989), Nagroda im. Alfreda Jurzykowskiego
Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku (1994), Walter
Granger Memorial Award - nagroda przyznawana za
działalność eksploratorską w Stanach Zjednoczonych (1988),
Romer-Simpson Medal - najwyższe odznaczenie
przyznawane przez Towarzystwo Paleontologii Kręgowców
w Stanach Zjednoczonych (1995), Krzyż i tytuł Weterana
Walk o Wolność i Niepodległość (1999), Krzyż Komandorski
z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2002).
Nagrodzona
książka "Mammals from the Age of Dinosaurus"
(Ssaki ery dinozaurów), Columbia University
Press 2004, której prof. Kielan-Jaworowska jest pomysłodawczynią
oraz pierwszym i wiodącym autorem, stanowi podsumowanie
całości dostępnej wiedzy o mezozoicznej ewolucji ssaków
(obejmującej pierwsze 160 mln lat ich historii). Historia
ssaków w erze mezozoicznej jest bardzo ważna z punktu
widzenia wyjaśnienia ich pochodzenia i wyodrębnienia
się cech, które zadecydowały o dalszych losach ssaków,
w tym o powstaniu człowieka oraz pochodzenia grup istniejących
obecnie i stosunków między nimi. Stanowiąc fundamentalne
kompendium wiedzy o ssakach mezozoicznych, książka zawiera
również wiele nowych idei, jak m.in.: oryginalne opracowanie
problemu wyodrębnienia się ssaków z gadów ssakokształtnych
i wykazanie zmian anatomicznych, jakie temu towarzyszyły,
związanych w znacznej mierze ze stopniowym przechodzeniem
od zmiennocieplności (charakterystycznej dla gadów ssakokształtnych)
do stałocieplności (będącej cechą ssaków). Dzieło uznane
przez światowe autorytety w paleontologii za "lekturę
obowiązkową" i "kamień milowy" w badaniach
ssaków mezozoicznych.
|
|
|