| |
|
Laureat Nagrody FNP '96 w dziedzinie nauk
przyrodniczych i medycznych, przyznanej za prace dotyczące
regulacji syntezy białek ostrej fazy.
Urodził się 26 lutego 1935 r. w Ganie koło Wielunia. Szkołę
średnią ukończył w Częstochowie. W latach 1951-1957 odbył
studia na wydziale lekarskim Akademii Medycznej w Krakowie,
gdzie uzyskał stopień naukowy doktora medycyny na podstawie
rozprawy Biosynteza glutationu w komórkach krwi ludzkiej.
W latach 1953-1967 pracował jako asystent i adiunkt w Katedrze
Chemii Fizjologicznej Akademii Medycznej w Krakowie. W tym
okresie odbył dwa dłuższe staże naukowe w National Institute
for Medical Research w Londynie. W 1968 r. objął stanowisko
adiunkta na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu
Jagiellońskiego, gdzie w rok później habilitował się w zakresie
biochemii (tytuł rozprawy: Wpływ urazu na szybkość syntezy
fibrynogenu) i uzyskał stanowisko docenta w Instytucie Biologii
Molekularnej. W 1976 r. uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego,
a w 1990 - zwyczajnego. W latach 1976-1977 oraz 1983-1984
pracował za granicą jako nieetatowy profesor w Zakładzie
Patologii Uniwersytetu Mc Master w Hamilton (Ontario, Kanada)
oraz w 1991-1992 w Zakładzie Biochemii Uniwersytetu Stanowego
w Georgia (Athens, USA).
W latach 1977-1981 zajmował stanowisko dyrektora Instytutu
Biologii Molekularnej UJ, potem (1986-1993) był w Instytucie
kierownikiem Zakładu Biochemii Zwierząt, a od 1994 r. kieruje
Pracownią Regulacji Metabolizmu. W okresie 1984-1987 był
prorektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego do spraw kadry naukowej
i badań, a w latach 1987-1990 oraz 1993-1996 - rektorem Uniwersytetu
Jagiellońskiego. Ponownie wybrany rektorem UJ na kadencję
1996-1999. Głównym przedmiotem zainteresowań badawczych prof.
A. Koja są własności i funkcje biologiczne enzymów oraz regulacja
syntezy białka w komórce zwierzęcej. W ostatnich latach,
wspólnie z kierowanym przez siebie zespołem, prof. A. Koj
zajął się wyjaśnieniem mechanizmu syntezy tzw. białek ostrej
fazy i roli cytokin, które pełnią ważną rolę w odpowiedzi
komórki i organizmu na rozmaite urazy. Ta dziedzina nauki
znajduje się na pograniczu biochemii, biologii komórki, immunologii
i inżynierii genetycznej. Wyniki badań prof. A. Koja opublikowane
zostały w postaci 110 prac eksperymentalnych oraz 45 artykułów
przeglądowych, monografii i rozdziałów książek. Do tego należy
dodać ponad 90 referatów i komunikatów na zjazdach naukowych
oraz 30 artykułów popularnonaukowych i recenzji. Podsumowaniem
pierwszego etapu studiów nad białkami ostrej fazy była monografia
książkowa The Acute Phase Response to Injury and Infection,
wydana w 1985 r. przez Elsevier-North Holland. Prace nad
metabolizmem białek ostrej fazy są szeroko znane i cytowane
w piśmiennictwie światowym, a jedna z nich została w 1989
r. zaliczona przez Current Contents Life Sciences do tzw.
Citation Classics (ponad 435 cytowań). W 1985 r. jako pokłosie
wyjazdowej konferencji Nowojorskiej Akademii Nauk, która
odbyła się w Poznaniu, została wydana monografia Interleukin-6-type
Cytokines. Obecnie głównymi partnerami współpracy międzynarodowej
prof. A. Koja są naukowcy w Instytucie Biochemii i Biologii
Molekularnej RWTH w Aachen (RFN), Zakładzie Medycyny Uniwersytetu
Walijskiego w Cardiff (Wielka Brytania), Instytucie Badań
nad Nowotworami Roswell Park w Buffalo (USA), Zakładzie Biochemii
Uniwersytetu Stanowego Georgia w Athens (USA) oraz w Zakładzie
Mikrobiologii i Immunologii Szkoły Medycznej w Valhalla (USA).
Wspólne projekty badawcze były finansowane przez Komitet
Badań Naukowych (grant Pierwotne sygnały reakcji ostrej fazy),
ale także ze źródeł międzynarodowych, takich jak Fundusz
im. M. Skłodowskiej-Curie (Białka ostrej fazy w przeszczepialnych
wątrobiakach), Fundacja Volkswagen (temat: Klonowanie i ekspresja
inhibitora elastazy z leukocytów końskich) i Komisja Wspólnoty
Europejskiej (temat: Regulacja tkankowych inhibitorów metaloproteinaz
w ostrym stanie zapalnym). Prof. A. Koj był zapraszany na
wykłady i seminaria do ponad 30 uniwersytetów i instytutów
badawczych w Europie, USA, Kanadzie, Japonii i Australii.
Od 1969 r. prof. A. Koj prowadzi wykłady i seminaria dla
studentów biologii, a obecnie także biotechnologii. Pod jego
opieką wykonano ponad 50 prac magisterskich oraz obroniono
11 prac doktorskich. Czterech wypromowanych przez niego doktorów
jest już samodzielnymi pracownikami nauki. Prof. A. Koj bierze
także udział w działalności kilku towarzystw naukowych, takich
jak Polskie Towarzystwo Biochemiczne (w latach 1970-1974
był prezesem Oddziału Krakowskiego), brytyjskie Biochemical
Society (od 1968) i Nowojorska Akademia Nauk (od 1989). Od
wielu lat jest członkiem Komitetu Biochemii i Biofizyki II
Wydziału PAN, członkiem Rady Naukowej Instytutu Farmakologii
PAN w Krakowie i członkiem rady redakcyjnej czasopisma Folia
Histochemica et Cytobiologica. W 1989 r. prof. A. Koj powołany
został na członka czynnego Polskiej Akademii Umiejętności,
a w latach 1990-1992 był dyrektorem wydziału przyrodniczego
PAU. Od 1991 r. jest członkiem korespondentem wydziału nauk
medycznych Polskiej Akademii Nauk. W latach 1990-1993 uczestniczył
w pracach Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego jako jej członek
i przewodniczący Komisji Organizacji i Rozwoju, a także w
pracach Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia i Opieki Społecznej.
W latach 1987-1990 i ponownie od 1995 r. prof. A. Koj reprezentuje
Polskę w Konferencji Rektorów Uniwersytetów Europejskich
(CRE).
Od 1990 r. jest także członkiem i wiceprzewodniczącym Rady
Krajowej Stowarzyszenia Wspólnota Polska i prezesem krakowskiego
oddziału Wspólnoty. Za działalność naukową i dydaktyczną
prof. A. Koj został wyróżniony odznaczeniami państwowymi,
medalem Komisji Edukacji Narodowej, zespołowymi i indywidualnymi
nagrodami Ministra Edukacji Narodowej i Sekretarza Naukowego
PAN. W 1990 r. otrzymał godność doktora honoris causa Uniwersytetu
w Cleveland (USA), a w 1995 r. Uniwersytetu w Hartford (USA).
Za zasługi dla Uniwersytetu Jagiellońskiego Senat UJ przyznał
prof. A. Kojowi w 1991 r. zaszczytne odznaczenie - medal
Merentibus. | |
|