| |
|
Laureat Nagrody FNP '95 w dziedzinie nauk
ścisłych za prace, w których zostało przewidziane istnienie
nieoczekiwanie bardzo stabilnych jąder atomowych najcięższych
pierwiastków.
Urodził się w 1931 r. w Skierniewicach. W roku 1948 ukończył
Gimnazjum im. B. Prusa w Siedlcach, a świadectwo dojrzałości
otrzymał w roku 1950 w Liceum im. S. Żółkiewskiego, które
miało profil matematyczno-fizyczny. W roku 1955 ukończył
studia na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu
Warszawskiego, specjalizując się w matematyce, a w następnym
roku (1956) ukończył prowadzone równolegle studia na Wydziale
Łączności Politechniki Warszawskiej, specjalizując się w
zakresie techniki fal ultrakrótkich. Stopień doktora nauk
matematyczno-fizycznych uzyskał w roku 1964 na Wydziale Matematyki
i Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na podstawie pracy z
zakresu teorii jądra atomowego, wykonanej pod kierunkiem
prof. Zdzisława Szymańskiego. Stopień doktora habilitowanego
otrzymał w roku 1969 w Instytucie Badań Jądrowych na podstawie
pracy poświęconej opisowi zależności energii jądra od jego
deformacji. Tytuł profesora nadzwyczajnego nauk fizycznych
otrzymał w roku 1976, a zwyczajnego w roku 1989.
Pracę zawodową rozpoczął w 1956 r. na Wydziale Łączności
Politechniki Warszawskiej jeszcze jako student tego wydziału,
będąc kolejno asystentem i adiunktem. Na początku roku 1962
przeniósł się do Instytutu Badań Jądrowych, gdzie pracował
kolejno na stanowisku samodzielnego pracownika naukowego,
docenta i od 1976 roku profesora nadzwyczajnego. Od początku
1983 r. do chwili obecnej pracuje w Instytucie Problemów
Jądrowych (który jest jednym z trzech instytutów, na jakie
został podzielony Instytut Badań Jądrowych), początkowo na
stanowisku profesora nadzwyczajnego, a od 1989 r. profesora
zwyczajnego. Wiele czasu poświęcił działalności dydaktycznej
w uczelniach krajowych oraz za granicą. Był promotorem ośmiu
prac doktorskich, opracował kilkadziesiąt recenzji prac doktorskich
i habilitacyjnych oraz opinii w postępowaniu o przyznanie
tytułu profesora. Recenzuje także prace z zakresu fizyki
jądrowej dla większości czasopism specjalistycznych o międzynarodowym
zasięgu. Pisuje też artykuły w czasopismach przeglądowych
i popularnych, uczestnicząc w seminariach i wygłaszając popularne
odczyty, czy opracowując hasła dla encyklopedii. Od roku
1978 jest redaktorem naczelnym czasopism Postępy Fizyki.
Był członkiem rad naukowych, m.in. Instytutu Badań Jądrowych,
środowiskowego Laboratorium Ciężkich Jonów w Warszawie, Instytutu
Fizyki Politechniki Warszawskiej, Instytutu Problemów Jądrowych,
członkiem Komitetu Fizyki PAN, Rady Redakcyjnej czasopisma
Europhysics News, komitetów programowych wielu międzynarodowych
konferencji. Otrzymał kilka nagród i wyróżnień, m.in. nagrodę
indywidualną drugiego stopnia (1969) i pierwszego stopnia
(1976) Państwowej Rady ds. Wykorzystania Energii Atomowej
za badania nad jądrami niestabilnymi. Prof. A. Sobiczewski
ma w swoim dorobku około 140 oryginalnych i przeglądowych
prac naukowych opublikowanych w czasopismach o międzynarodowym
zasięgu i w materiałach konferencyjnych. Jest często zapraszany
do wygłaszania referatów przeglądowych na międzynarodowych
sympozjach. Początkowe prace dotyczyły jądrowego potencjału
optycznego i prowadzone były pod kierunkiem i we współpracy
z prof. Januszem Dąbrowskim. Dalsze zajmują się zagadnieniami
struktury i własności jąder. Są to głównie własności kolektywne
(jak np. deformacja) oraz kolektywne ruchy jądra, jak obrót,
drgania czy rozszczepienie. Jednym z ważniejszych wyników
w tym zakresie było przewidzenie, wspólnie z D. A. Arseniewem
i V. G. Sołowiowem (Nucl. Phys. A 139 [1969] 269) nowego
obszaru jąder zdeformowanych w otoczeniu rutenu o liczbie
masowej A + 100. Przewidywanie to zostało następnie potwierdzone
doświadczalnie i obszar ten, bardzo specyficzny, jest do
dzisiaj intensywnie badany w wielu laboratoriach świata Jednym
z głównych nurtów prac prof. A. Sobiczewskiego są badania
teoretyczne nad jądrami superciężkimi rozpoczęte blisko 30
lat temu, tj. właściwie od początku istnienia tego zagadnienia.
Początkowo były to badania sferycznych jąder superciężkich.
Istotnym wynikiem było tu przewidzenie, wspólnie z F. A.
Gareewem i B. N. Kalinkinem (Phys. Lett. 22 [1966] 500),
istnienia podwójnie magicznego, kulistego jądra superciężkiego
o liczbie protonów Z = 114 i neutronów N = 184. W konsekwencji
oczekuje się, że jądra z jego otoczenia powinny być stosunkowo
silnie związanymi kulistymi jądrami superciężkimi. Jąder
tych nie odkryto dotychczas, ale próby ich syntezy trwają.
Bardziej dostępne doświadczalnie okazały się nieco lżejsze
od nich zdeformowane jądra superciężkie. Położenie ich i
własności przewidziane zostały przez prof. Sobiczewskiego
we współpracy z K. Buningiem, S. Ćwiokiem, Z. Patykiem i
J. Skalskim w serii prac z lat 1986-1991. Są to jądra położone
wokół podwójnie magicznego jądra zdeformowanego o liczbie
protonów Z = 108 i liczbie neutronów N = 162. Samo pojęcie
podwójnie magicznego jądra zdeformowanego, a także zdeformowanych
jąder superciężkich, zostało wyprowadzone przez prof. Sobiczewskiego
i współpracowników i jest coraz częściej używane w literaturze
światowej
Wyniki doświadczalne otrzymane w latach 1993-1995 przez
fizyków amerykańskich z Livermore, rosyjskich z Dubnej i
niemieckich z Darmstadtu wykazały nadspodziewanie dobrą zgodność
z tymi przewidywaniami teoretycznymi. Odkrycie przewidzianego
teoretycznie obszaru stosunkowo długożyciowych zdeformowanych
jąder superciężkich otwiera duże możliwości rozszerzenia
tablicy nuklidów i zbadania własności fizycznych tych bardzo
ciężkich jąder, istniejących tylko dzięki efektom powłokowym
w ich strukturze. Otwiera również możliwości rozszerzenia
tablicy Mendelejewa oraz zbadania własności chemicznych przynajmniej
niektórych spośród tych superciężkich pierwiastków. Już w
1994 r. tablica ta została rozszerzona o dwa nowe pierwiastki:
110 i 111, zsyntetyzowane w Darmstadt w Niemczech, dając
wyniki zgodne z przewidywaniami teoretycznymi. Potwierdzenie
doświadczalne przewidywań teoretycznych prof. A. Sobiczewskiego
i współpracowników odnotowane zostało na wielu konferencjach
poświęconych strukturze i syntezie najcięższych jąder oraz
w wielu ogólnych i popularnych czasopismach naukowych jak
Physics Today, Science, Discovery, Nature, Wiedza i Życie,
CERN-Courrier. |
|
|