Laureat Nagrody FNP '92 w dziedzinie nauk
ścisłych za odkrycie pierwszego pozasłonecznego układu planetarnego.
Urodził się w 1946 r. w Szczecinku. W roku 1968 rozpoczął
pracę w Zakładzie Radioastronomii Instytutu Astronomii UMK
jako stażysta techniczny. W roku 1969 ukończył studia astronomiczne
na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. W latach 1969-1973
kontynuował pracę w Zakładzie Radioastronomii Instytutu Astronomii
UMK w Toruniu, awansując kolejno na stanowiska asystenta
i starszego asystenta. W latach 1973-1974 przebywał na stażu
naukowym w Max-Planck-Institut fur Radioastronomie w Bonn.
W roku 1975 uzyskał stopień doktora nauk ścisłych na postawie
pracy: Struktury scyntylacyjne w widmach pulsarów.
W latach 1974-1979 pracował jako asystent, a później adiunkt
na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, a w latach
1979-1982 w Centrum Astronomicznym PAN im. M. Kopernika w
Toruniu.
W latach 1982-1983 pracował w Max-Planck-Institut fąr Radioastronomie
w Bonn jako visiting scientist, a w latach 1983-1993 w Cornell
University, National Astronomy and Ionosphere Center, w Arecibo
Observatory w Puerto Rico (jako research associate, a następnie
jako senior research associate). W roku 1992 pracował w Princeton
University na Wydziale Fizyki (Department of Physics) jako
nieetatowy profesor. Od 1992 r. pracuje w Uniwersytecie Stanowym
Pensylwania (Department of Astronomy and Astrophysics) jako
profesor astronomii i astrofizyki. Od kilkunastu lat związany
jest z oąrodkami amerykańskimi: Uniwersytetem w Cornell zawiadującym
największym w świecie 300-metrowym radioteleskopem w Arecibo
w Puerto Rico i z Uniwersytetem w Princeton
Laureat jest wybitnym światowym specjalistą w dziedzinie
badania pulsarów, a zwłaszcza tzw. chronometrażu pulsarów.
Jeden z odkrytych przez niego pulsarów okazał się układem
podwójnym z drugą gwiazdą neutronową i jest obecnie najlepszym
znanym próbnikiem teorii grawitacji. Inny, okazało się, posiada
co najmniej dwóch towarzyszy o masach porównywalnych z Ziemią.
Prof. A. Wolszczan wykazał, mierząc z ogromną dokładnością
zmiany w rytmie, w jakim nadchodzą kolejne impulsy promieniowania
(pulsary emitują wiązkę promieniowania radiowego, która omiata
Ziemię raz w ciągu każdego obrotu gwiazdy, dzięki czemu rejestrujemy
serie impulsów radiowych), że wokół pulsara PSR 1257 krążą
trzy planety. Jest to faktycznie pierwszy zaobserwowany pozasłoneczny
układ planetarny. Stanowi to jedno z największych odkryć
ostatnich lat. Wzbudziło ono ogromne zainteresowanie na całym
świecie Według prof. Bohdana Paczyńskiego z Princeton University "jest
to największe odkrycie dokonane przez polskiego astronoma
od czasów Kopernika". Wyniki obserwacji dokonanej za
pomocą ogromnego radioteleskopu znajdującego się w Arecibo
w Puerto Rico podały znane pisma naukowe - Nature w styczniu
1992 r. oraz Science w kwietniu 1994 r.
Od dawna astrofizycy starali się zrozumieć, jak powstają
układy planetarne. Problem jest trudny, ponieważ planety
krążące wokół innych gwiazd jako obiekty małe i ciemne są
niewidoczne. Jak dotąd nie udało się ich nikomu zaobserwować.
Odkrycie przez prof. A. Wolszczana drugiego poza słonecznym
układu planetarnego pozwoli wyjaśnić wiele spraw związanych
z powstaniem układu słonecznego. Można mieć nadzieję, że
gdy zbadamy większą liczbę odległych pulsarów, odkryjemy
dalsze układy planetarne na różnych etapach ich powstawania.
Być może obserwacje pulsarów pozwolą nam stwierdzić, jak
wyglądał nasz układ w początkach swojego istnienia.
Prof. A. Wolszczan jest członkiem wielu towarzystw naukowych,
m.in. American Astronomical Society, American Association
for the Advancement of Science, International Union of Radio
Science, International Astronomical Union. Prof. A. Wolszczan
otrzymał m.in. Nagrodę Młodych Polskiego Towarzystwa Astronomicznego
(1976), Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego (1993), The
Best of Whats New, Grand Award of Popular Science Magazine
(1994).
Polityka Nr 15/1999 "Jesteśmy
dziećmi gwiazd" -
rozmowa z prof. Aleksandrem Wolszczanem
|