Polityka finansowa FNP
ŹRÓDŁA FINANSOWANIA MISJI FUNDACJI NA RZECZ NAUKI POLSKIEJSposób finansowania działalności statutowej Fundacji na rzecz Nauki Polskiej jest wyjątkowy na tle innych organizacji pozarządowych w naszym kraju, a zbliżony do anglo-amerykańskiego modelu działania fundacji i instytucji filantropijnych – FNP tylko w niewielkim stopniu korzysta z dotacji czy darowizn, a większość dochodów od początku swojej działalności wypracowuje samodzielnie poprzez aktywne zarządzanie swoimi kapitałami. Środki te pochodzą z funduszu założycielskiego, jaki decyzją Sejmu RP otrzymała Fundacja w 1991 r. (95 mln zł – część zlikwidowanego w ramach transformacji ustrojowej Centralnego Funduszu Rozwoju Nauki i Techniki). Efektywne pomnażanie tych środków pozwoliło Fundacji zbudować samodzielną i stabilną sytuację finansową, która stała się jedną z podstaw wypracowanego przez FNP statusu największej w Polsce pozarządowej instytucji wspierającej naukę.
Podstawowe zasady regulujące strategię finansową Fundacji służą realizacji dwóch celów:
- maksymalizacji dochodów, które stanowią źródło finansowania działalności statutowej FNP,
- utrzymywaniu w długim terminie realnej wartości posiadanych kapitałów, tzn. uchronieniu ich przed skutkami inflacji.
Poniższy wykres przedstawia sumę wydatków programowych Fundacji sfinansowanych z dochodów uzyskanych z inwestycji kapitałowych, przekazanych beneficjentom w latach 1991 – 2010. Stała linia obrazuje poziom funduszu założycielskiego.
Wykres 1. Wydatki programowe FNP w latach 1991-2010 (narastająco)
źródło: materiały własne FNP
Do 2008 r. przypadki korzystania przez Fundację z zewnętrznych źródeł finansowania były sporadyczne. Były to: środki z prywatyzacji przekazane FNP przez Ministerstwo Skarbu Państwa w latach 2003-2004 (51,7 mln zł ), niewykorzystane środki z II Wspólnego Funduszu im. Marii Skłodowskiej-Curie, przekazane Fundacji w 2003 r.
(461,4 tys. zł), darowizny 1% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazywane przez darczyńców od 2004 r. oraz indywidualne darowizny na rzecz FNP.
W 2008 r. FNP została beneficjentem programów kluczowych Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka i docelowo otrzyma 100 mln euro na realizację nowych programów w latach 2008-2015. Oznacza to możliwość blisko trzykrotnego zwiększenia jej corocznych wydatków programowych finansowanych dotąd w przeważającej mierze z własnych środków.
Poniższy wykres przedstawia sumę środków przekazanych beneficjentom programów finansowanych ze środków POIG w latach 2007 – 2010.
Wykres 2. Wydatki na programy finansowane z Działania 1.2 POIG w złotych – narastająco
źródło: materiały własne FNP
STRATEGIA INWESTYCYJNA FUNDACJI
Największy wpływ na kształtowanie się sytuacji finansowej fundacji na całym świecie ma zakres przyznawanych im zwolnień podatkowych. Praktyka przyznawania fundacjom zwolnień od podatku dochodowego stosowana jest obecnie powszechnie. Kwestię możliwości zwolnienia podatkowego inwestycji kapitałowych organizacji pozarządowych w Polsce reguluje Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych . Artykuł 17 ust 1e określa przedmiot zwolnień z podatku dochodowego, dotyczący podatników przeznaczających dochody na cele statutowe lub inne cele określone w przepisie. Fundacja korzysta z powyższych zwolnień podatkowych, dostosowując do nich swoja strategię inwestycyjną.
Strategia ta opiera się na strukturze portfela skonstruowanej tak, aby minimum jego 50% stanowiły bezpieczne instrumenty finansowe - głównie obligacje Skarbu Państwa, Bony Skarbowe, jednostki uczestnictwa bezpiecznych funduszy inwestycyjnych i instrumenty rynku pieniężnego. Maksymalnie 50% portfela mogą stanowić bardziej opłacalne, ale też obarczone większym ryzykiem instrumenty – takie jak akcje i jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne funduszy inwestycyjnych. Kształt powyższej struktury portfela wynika z oczekiwanej, długoterminowej stopy zwrotu, która przy założeniu utrzymania poziomu wydatków programowych na poziomie ok. 5% funduszy własnych rocznie i konieczności pokrycia kosztów działalności Fundacji, powinna - przy dodatkowym założeniu ochrony kapitałów własnych - wynosić minimum 8-9% rocznie skali roku.
Korzystając z doświadczeń zachodnich fundacji FNP dokonuje dywersyfikacji portfela, powierzając w zarządzanie znaczną część swoich aktywów finansowych kilku koncesjonowanym podmiotom uprawnionym do świadczenia usług zarządzania porfelem klienta na zlecenie (asset management).
Na koniec 2010 roku 85% aktywów finansowych FNP pozostawało w zarządzaniu zewnętrznym w 5 koncesjonowanych podmiotach. Ponadto Fundacja posiada część aktywów (głównie środki pochodzące z prywatyzacji jednoosobowych spółek Skarbu Państwa) ulokowanych w długoterminowych obligacjach Skarbu Państwa, zakupionych bezpośrednio na rachunek Fundacji. Dynamika rynku powoduje konieczność stałej obserwacji zmian, porównywania wyników i poszukiwania nowych, najbardziej korzystnych rozwiązań dla działalności inwestycyjnej Fundacji Najbliższe plany dotyczące zmian w strategii finansowej polegają na włączeniu do portfela FNP certyfikatów inwestycyjnych zamkniętych funduszy, pozwalających na zagospodarowanie nowych obszarów inwestycyjnych takich jak: fundusze venture capital, rynki wschodzące, surowcowe czy nieruchomości.
Wybór firm zarządzających aktywami Fundacji odbywa się w trybie postępowań konkursowych, organizowanych stosownie do aktualnych potrzeb inwestycyjnych Fundacji i rozstrzyganych przez Zarząd FNP. W chwili obecnej zdywersyfikowany portfel inwestycyjny FNP został skonstruowany tak, aby w optymalny sposób wykorzystać potencjał globalnych rynków finansowych. W ramach usługi asset management Fundacja współpracuje z następującymi firmami: Credit Suisse Asset Managment SA, ING Investment Managment SA, Skarbiec Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA oraz Opera Kwiatkowski i Wspólnicy SKA. FNP posiada także jednostki uczestnictwa funduszy otwartych należących do OPERA TFI i KBC TFI SA.
Poniższy wykres prezentuje roczne stopy zwrotu z portfela aktywów finansowych FNP, pozostającego w zarządzaniu zewnętrznym w latach 2004 - 2010, na tle benchmarku (wskaźnika składającego się w 30% z indeksu WIG, w 70% z indeksu obligacji 1-3 letnich).
Wykres 3. Stopy zwrotu z portfela FNP w skali roku oraz narastająco - na tle benchmarku (BM)
źródło: materiały własne FNP
Szczegółowe informacje o zarządzaniu aktywami FNP:
Aneta Antolak, tel. 22 845 95 29,
e-mail: aneta.antolak@fnp.org.pl
Artykuły:
- Krezusi no profit, Forbes 3/2007
- Strategia mrówki i czarne łabędzie , FA 8/2009
- Fundacje grają na giełdzie, Rzeczpospolita 29.03.2010
- Fundacje będą inwestowały coraz więcej, Parkiet 29.03.2010