Niestety, apele te - podobnie tak jak i nasze własne wysiłki - nie spotkały się ze zrozumieniem i nie zdołały zawrócić niepomyślnego biegu spraw. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia br., wątpliwości co do interpretacji zapisu ustawy podatkowej zostały rozstrzygnięte na naszą niekorzyść i Fundacja musiała uiścić należności podatkowe w ogromnej kwocie 81,4 mln złotych.

Przekonani o niewłaściwości takiej interpretacji prawa nie możemy pogodzić się z tą decyzją i czynić będziemy nadal wszelkie możliwe starania o jej rewizję. Teraz jednak wskutek wyroku NSA nie tylko wartość naszych wypracowanych w trudzie aktywów została umniejszona o prawie trzydzieści procent, ale również, co jest szczególnie absurdalne i dotkliwe, utraciliśmy możliwość lokowana własnych środków w emitowane przez polskie państwo bony i obligacje, co stanowiło do 1999 r. główne źródło naszych przychodów i zapewniało podstawę finansową dla działalności statutowej.

Tak poważne ograniczenie zasobów Fundacji musi, niestety, odbić się na realizacji jej zadań. Dlatego też w najbliższym miesiącu Rada i Zarząd Fundacji staną przed trudną decyzją: czy bardzo znacznie zmniejszyć przewidywaną na tegoroczne wydatki programowe kwotę 23,2 mln zł, czy też alternatywnie - zachowując dotychczasowy poziom subwencjonowania nauki zaakceptować tym samym kilkuletni proces stopniowej samolikwidacji Fundacji. W każdym razie z pewnością będziemy starali się, aby konieczne ograniczenia nie dotknęły tych programów, które adresowane są do stanowiących przyszłość nauki ludzi młodych. Równocześnie, w celu obniżenia kosztów własnych Fundacji, już dokonaliśmy istotnych zmian w systemie zarządzania aktywami i strukturze organizacyjnej, co pozwoliło na blisko 30 % redukcję stanu zatrudnienia.

Wciąż nie odstępuje nas nadzieja, że powstałe straty zostaną w nieodległej przyszłości wyrównane dzięki zapowiadanym wpływom z procesu prywatyzacji. Trzeba jednak przyznać, że paradoksalna to sytuacja, gdy jedną ręką ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw wnosi 2% akcji jednoosobowych spółek skarbu państwa na majątek naszej Fundacji, a drugą ręką ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych dotkliwie opodatkowuje racjonalne gospodarowanie tym majątkiem.

Wymaga szczególnego podkreślenia fakt, że decyzja NSA w naszej sprawie ma charakter ogólny, gdyż w istocie dotyczy całego sektora organizacji pozarządowych i może nasuwać myśl, że istnienie niezależnych od rządu instytucji działających na rzecz dobra publicznego jest w naszym kraju niepożądane. Trudno pogodzić się z przypuszczeniem, iż taka była wola ustawodawcy, gdyż jednak odbiegałaby ona zbyt daleko od powszechnie deklarowanej idei społeczeństwa obywatelskiego oraz od przyjętych w cywilizowanym świecie standardów. Dlatego wystąpiliśmy do Premiera z inicjatywą dokonania odpowiednich zmian zapisu ustawy o podatkach, co uzyskało poparcie Ministra Nauki. Niestety, w skierowanym do Fundacji piśmie Minister Finansów odmówił poparcia tej inicjatywy, pouczając nas dodatkowo, że "lokowanie środków w papiery wartościowe jest obarczone dużym ryzykiem gospodarczym". Jest to argument kuriozalny w ustach przedstawiciela instytucji emitującej te papiery i stanowi wyraźny dysonans z hasłami telewizyjnych reklam o "zysku bez ryzyka". Wyrażona w ten sposób pozorna troska o dobro instytucji pozarządowych potwierdza tylko charakterystyczną dla resortu finansów niechęć do tego rodzaju instytucji, narusza też podstawowe zasady gospodarki wolnorynkowej i równości uczestniczących w niej podmiotów.

Dlatego z tym większym niepokojem, ale i nadzieją oczekujemy, wraz z innymi fundacjami, na wyniki podejmowanej właśnie przez ponadpartyjną grupę posłów inicjatywy ustawodawczej, której celem jest nowelizacja ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, wykluczająca w przyszłości możliwość rozbieżności interpretacyjnych, tak boleśnie doświadczonych przez naszą Fundację, oraz zapewniająca racjonalne i oparte o uczciwe zasady funkcjonowanie pozarządowych instytucji dobra publicznego.

Warszawa 16 lutego 2001