SulfonylUreas for REpurposed CHEMOtherapy: Rozwój lipofilowej formulacji sulfonylomoczników w celu zwiększenia skuteczności terapii przeciwnowotworowej i komercjalizacji technologii

Czy znany lek na cukrzycę może pomóc w leczeniu raka?

Dr inż. Mateusz Tomczyk z Wydziału Chemicznego Politechniki Śląskiej wraz z zespołem rozwija nową strategię wykorzystania doksorubicyny — jednego z ważnych cytostatyków stosowanych w onkologii — poprzez połączenie jej z glimepirydem, znanym lekiem przeciwcukrzycowym. W projekcie CHEMO-SURE, glimepiryd otrzymuje nowe zastosowanie: ma wspierać działanie przeciwnowotworowe doksorubicyny, m.in. przez wpływ na mechanizmy związane z opornością wielolekową komórek nowotworowych.

Doksorubicyna pozostaje klinicznie istotna w leczeniu wybranych nowotworów, w tym niektórych schematów terapii raka piersi, mięsaków oraz innych chorób leczonych antracyklinami. Jej skuteczność może być jednak ograniczana przez toksyczność zależną od dawki oraz rozwój oporności na leczenie. W naszych badaniach wykazaliśmy, że połączenie doksorubicyny z glimepirydem może prowadzić do efektu synergii, czyli silniejszego działania przeciwnowotworowego niż wynikałoby to z aktywności każdego z leków osobno. Dlatego zespół pracuje nad liposomalną formulacją, która umożliwi jednoczesne dostarczenie obu substancji, utrzymanie ich korzystnego stosunku i potencjalne dalsze wzmocnienie obserwowanego efektu terapeutycznego.

Celem projektu nie zatem jest zastąpienie obecnych terapii, ale ulepszenie zastosowania doksorubicyny tam, gdzie nadal odgrywa ważną rolę — szczególnie w agresywnych, rzadkich lub opornych nowotworach, w których toksyczność i oporność ograniczają skuteczność leczenia.

W 2025 roku zespół uzyskał patent hiszpański chroniący zastosowanie kombinacji wybranych sulfonylomoczników i cytostatyków w leczeniu nowotworów, a po zakończeniu fazy PCT wszedł w fazy regionalne/krajowe w USA i Europie, co wzmacnia ochronę IP na kluczowych rynkach i tworzy podstawę do dalszej komercjalizacji technologii.

Badania prowadzone przez dr. Mateusza Tomczyka i jego zespół pokazują, że nauka akademicka może realnie wpływać na poprawę jakości życia pacjentów. Ich praca to przykład, jak wiedza chemiczna i biologiczna przekłada się na rozwiązania o potencjale społecznym i rynkowym.

Nie musimy zawsze tworzyć nowych leków od zera — czasem wystarczy połączyć znane substancje i spojrzeć na nie z innej perspektywy, by odkryć w nich zupełnie nowy potencjał. Często w nauce planujemy jedno, a odkrywamy coś, co prowadzi nas w zupełnie nowym kierunku. W naszym przypadku takim momentem było zaobserwowanie, że połączenie znanych leków może istotnie wzmacniać efekt przeciwnowotworowy. To było szczęśliwe odkrycie, które może realnie pomóc pacjentom. — mówi dr Mateusz Tomczyk.

Naukowiec jest uczestnikiem pierwszej edycji PRIME – programie wsparcia komercjalizacji nauki, realizowanym przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej ze środków pochodzących z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Dr inż. Mateusz Tomczyk i jego zespół: Dr inż. Małgorzata Czaja (Liderka Transferu Technologii) oraz Prof. Horacio Pérez-Sánchez (Lider Biznesu) w ramach projektu PRIME będą rozwijać kompetencje w zakresie wdrożenia i komercjalizacji prowadzonych badań.

***

PRIME to jedyny w Polsce „szyty na miarę” program akceleracyjny transferu wiedzy i technologii dla naukowców i ich organizacji badawczych, oferujący wsparcie indywidualnej ścieżki komercjalizacji innowacyjnych produktów. Program daje możliwość zarówno rozwoju kompetencji (m.in. szkolenia),

jak i zdobycia praktycznych umiejętności (m.in. rozmowy z potencjalnymi odbiorcami). Dla autorów najlepszych pomysłów przewidziane jest zindywidualizowane wsparcie na wdrożenie wybranej ścieżki komercjalizacji. Projekt PRIME jest finansowany z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (#FENG). Projekt realizuje Fundacja na rzecz Nauki Polskiej (#FNP)