Fundacja na rzecz Nauki Polskiej już po raz 34. uhonorowała najwybitniejszych przedstawicieli polskiej nauki. Nagrody FNP - uznawane za najważniejsze wyróżnienie naukowe w kraju – otrzymały trzy badaczki i jeden badacz. Uroczysta gala odbyła się 3 grudnia 2025 r. na Zamku Królewskim w Warszawie.
Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli świata nauki, polityki oraz instytucji publicznych. Wśród nich znaleźli się m.in.: Małgorzata Kidawa-Błońska Marszałek Senatu RP, Adam Andruszkiewicz, zastępca szefa Kancelarii Prezydenta RP, prof. dr hab. inż. Marek Gzik, sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prof. Marek Konarzewski, prezes PAN, prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBiR, prof. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor NCN, prof. Wojciech Fendler, prezes ABM i wielu innych znamienitych gości.
Ceremonię rozpoczął prof. Krzysztof Pyrć, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, który w swoim przemówieniu otwierającym podkreślił, jak ważna jest nauka w obecnych czasach:
„Żyjemy w czasach trudnych, w których wstrząsają fundamentami naszych społeczeństw kryzysy, jak np. wojny, zmiany klimatu, fake newsy, migracje, polaryzacja społeczna czy kryzys demograficzny. Często jednak zapominamy, że nasze bezpieczeństwo, nasza gospodarka, funkcjonowanie naszego społeczeństwa nie zależą wyłącznie od czołgów, karetek, produkcji rolnej. To przewaga technologiczna, nowe metody pozyskiwania energii, nowe leki, nowe metody komunikacji dyktują, jaka będzie nasza przyszłość. Pamiętajmy, że u podstaw każdej innowacji, każdej technologii stoi nauka. Lata prób i błędów, lata szukania rozwiązań, lata porażek, lata ciężkiej, nie zawsze docenianej, pracy. Nie każda nauka prowadzi do przełomów, nie każda jest nauką przez duże N. Tylko najlepsi naukowcy potrafią zmieniać społeczeństwa, technologie, gospodarki i nasze rozumienie świata. Właśnie dlatego doskonałość wymaga docenienia przez społeczeństwo, świat nauki i polityków. I dlatego właśnie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej przyświeca motto: „Wspierać najlepszych, aby stali się jeszcze lepsi” – podkreślił prof. Pyrć.
Tuż po nim głos zabrała Marszałek Senatu RP- Małgorzata Kidawa Błońska, która wyraziła swój podziw dla pracy naukowców ale też radość, że wśród tegorocznych laureatów są aż trzy kobiety:
„Nauka to wspaniała rzecz ale do tego potrzebni są ludzie odważni i takich właśnie będziemy dziś nagradzać. Bardzo mnie cieszy, że w tym roku jest nowa tradycja i że to kobiety mają decydujący głos przy odbiorze nagród. Świat dziś tak przyśpieszył, tak szybko żyjemy, że bez nauki nie damy sobie rady” – podkreśliła pani Marszałek.
Jako kolejny gości przywitał Adam Andruszkiewicz - zastępca szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej. W swoim przemówieniu również podkreślił, jak ważne jest rozwój nauki w obliczu aktualnych wyzwań współczesnego świata. Zadeklarował także wsparcie dla środowiska naukowego.
"W świecie, w którym mamy dzisiaj wiele podziałów musimy szukać punktów wspólnych, które jako państwo musimy promować. Dlatego w naszym interesie jest, aby to nauka była tym punktem wspólnym, który niezależnie od zmieniających się rządów będzie pielęgnowany, wspierany przez polskie państwo, i odpowiednio dotowany" - powiedział Adam Andruszkiewicz.
Następnie prof. Grażyna Jurkowlaniec, przewodnicząca Rady RNP, opowiedziała o tym, jak wygląda proces wyboru Laureatów Nagrody FNP. Wyjaśniła też, kto i na jakiej podstawie decyduje o tym, do kogo trafią wyróżnienia.
"Nagroda jest indywidualna i przyznawana za konkretnie zdefiniowane osiągnięcie. Do zgłaszania kandydatur zapraszamy imiennie przedstawicieli środowiska naukowego- nie tylko polskiego, ale i światowego. Następnie w poszczególnych obszarach wybieranych jest pięć, maksymalnie cztery kandydatury, z których każda przechodzi podwójny test. Najpierw międzynarodowi eksperci z danej specjalności oceniają każde ze zgłoszonych osiągnięć indywidualnie i przedstawiają swoje opinie. Następnie osobna grupa recenzentów porównuje osiągnięcia w poszczególnych obszarach i przedstawia swoją propozycję rankingu. Na tej podstawie Rada Fundacji, która stanowi kapitułę, wybiera laureatów i - co ważne - te decyzje muszą być jednomyślne " - podkreśliła prof. Jurkowlaniec.
Głosy laureatek i laureata Nagrody FNP 2024
Dalsza część uroczystości w całości należała do laureatek i laureata Nagrody FNP. Cała czwórka odebrała symboliczne statuetki, dyplom oraz czek na 250 tys. zł.
Przemówienia nagrodzonych były okazją do refleksji nad kondycją polskiej nauki i kierunku jej rozwoju. W swoich przemówieniach laureatki i laureat podziękowali wszystkim osobom, które przyczyniły się do ich sukcesu. Zwrócili również uwagę na potrzebę odpowiedzialnej polityki naukowej oraz zaapelowali o stworzenie warunków sprzyjających prowadzeniu badań.
Prof. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN otrzymała Nagrodę FNP w obszarze nauk o życiu i o Ziemi za odkrycie neuronalnych mechanizmów wewnątrzgatunkowego i międzygatunkowego przekazywania emocji.
Jak podkreśliła:
„Rolą środowiska naukowego, rolą badaczy jest odkrywanie, jak działa świat. I tylko wtedy ten świat będzie bezpieczny i przyjazny, kiedy będziemy wiedzieć, jak on działa. To jest właśnie domena badań podstawowych, których znaczenia nie sposób przecenić. Obiecuję, że będę się nadal starać poznawać świat”.
Kolejną laureatką, która odebrała nagrodę, była prof. Dorota Gryko z Instytutu Chemii Organicznej PAN. Zdobyła ona Nagrodę FNP w obszarze nauk chemicznych i o materiałach za opracowanie nowatorskich fotochemicznych metod syntezy związków organicznych, stanowiących istotny wkład w rozwój chemii organicznej. W swoim wystąpieniu zwróciła się do „ludzi mających wpływ na politykę naukową państwa”, przekonując:
„Należy zrozumieć, że nauka rozwija się dzięki ludziom, dzięki ich wysiłkowi, dzięki zaangażowaniu i swobodzie działania, a także odpowiedniemu finansowaniu. Moim zdaniem badania podstawowe są niedoceniane, bo one nie trwają miesiąc czy rok i nie kończą się z chwilą zamknięcia projektu. To proces bardzo długotrwały. Ale jednocześnie tylko te badania zapewniają prawdziwy postęp technologiczny”.
Jako trzeci statuetkę odebrał prof. Wojciech Knap z Instytutu Wysokich Ciśnień PAN i Laboratorium CENTERA w CEZAMAT Politechniki Warszawskiej, który otrzymał Nagrodę FNP w obszarze nauk matematyczno-fizycznych i inżynierskich za opracowanie nowych metod detekcji, wzmacniania i generowania fal terahercowych dla ultraszybkiej komunikacji bezprzewodowej. Prof. Knap nawiązał do konieczności zmian w polskim systemie:
„W polskiej nauce można bardzo wiele zrobić, oczywiście głównie dzięki zwiększeniu jej finansowania, ale również restrukturyzując ją. Namawiam do tego, aby zamiast rywalizacji, połączyć dwa wielkie potencjały – uniwersytetów i PAN. Będzie to z korzyścią dla nas wszystkich – powiedział prof. Knap.
Następnie Nagrodę FNP odebrała prof. Anna Matysiak z Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, która otrzymała Nagrodę FNP w obszarze nauk humanistycznych i społecznych. Prof. Matysiak została doceniona za zidentyfikowanie kluczowych cech rynku i warunków pracy wpływających na dzietność.
W swoim wystąpieniu wyraziła nadzieję, że otrzymane wyróżnienie wzmocni głos badaczek i badaczy zajmujących się zagadnieniami związanymi z demografią oraz pomoże w budowaniu przekonania, jak ważne jest inwestowanie w rzetelne i długofalowe badania naukowe, w tym badania o tematyce społecznej.
„Bez wiedzy o tym, dlaczego rodzi się mniej dzieci, dlaczego powstają nierówności społeczne czy na rynku pracy i jak wpływają one na funkcjonowanie społeczeństw, nie zrozumiemy kierunku, w jakim zmierzamy i nie będziemy wiedzieć, jak odpowiednio zareagować na te wyzwania”.
Zwieńczeniem uroczystości był koncert wybitnie uzdolnionych muzyków, stypendystów Funduszu Zdolni. Zespół w składzie Martyna Skuza – skrzypce, Sejoon Oh – skrzypce, Michał Moiraliotis – altówka, Ignacy Jurek – wiolonczela wykonał utwór Maurice'a Ravela Kwartet smyczkowy F-dur M.35 I. Allegro moderato.
Transmisja w TVP
W tym roku uroczystość wręczenia Nagród FNP była po raz pierwszy transmitowana na antenie Telewizji Polskiej. Można ją było śledzić w ogólnopolskim paśmie TVP 3. Ponadto transmisja była dostępna w internecie - na kanałach Fundacji na portalu Youtube i Facebook.
Więcej informacji:
