Fundacja na rzecz Nauki Polskiej 24 lutego br. zainaugurowała projekty wyłonione w naborach w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB). Dziesięć ośrodków otrzyma łączne dofinansowanie przekraczające 300 mln zł na rozwój innowacji w obszarach m.in. medycyny precyzyjnej, technologii kwantowych, sztucznej inteligencji czy detektorów dla astrofizyki. Środki pochodzą z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Gratulacje liderom projektów złożyła prof. Maria Mrówczyńska, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Projekty, które rozpoczynają działalność koncentrują się na priorytetowych sektorach nowoczesnej gospodarki. Kluczowym celem ich działań jest skrócenie ścieżki od odkrycia naukowego do wdrożenia poprzez opracowanie prototypów i demonstratorów gotowych do bezpośredniego transferu do przemysłu.
„W działaniach kierujemy się naszym mottem: wspierać najlepszych, aby mogli stać się jeszcze lepsi. Wyszukujemy talenty i na różne sposoby pomagamy im rosnąć w nauce. Dlatego w historii Fundacji zbudowaliśmy wiele dróg rozwoju: od tworzenia centrów doskonałości, przez mobilność międzynarodową, po powroty do kraju – mówi prof. Krzysztof Pyrć, Prezes Zarządu Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej.
„Jednocześnie dbamy o to, by finansowane badania odpowiadały na priorytetowe kierunki rozwoju technologicznego i społecznego kraju. Naukowcy wspierani przez Fundację prowadzą badania w szerokim spektrum obszarów, należą do nich m.in. medycyna, biotechnologia, nowe materiały, technologie kwantowe, sztuczna inteligencja czy badanie kosmosu. Zależy nam, aby kolejne pokolenia badaczek i badaczy budowały potencjał Polski – naukowy, technologiczny i gospodarczy” – dodaje prof. Pyrć.
Finansowanie i skala projektów
Rozwijane w centrach technologie mają przynieść konkretne efekty, w tym m.in.:
- optymalizację zużycia energii w procesach przemysłowych;
- skokowy wzrost wydajności transmisji danych oraz zaawansowaną integrację systemów AI;
- podniesienie precyzji prognoz środowiskowych oraz opracowanie nowej generacji narzędzi diagnostycznych dla medycyny.
Każde z dziesięciu centrów otrzyma dofinansowanie w wysokości ok. 30 mln zł pochodzących z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Środki te pozwolą na rozwój międzynarodowych zespołów badawczych i nowoczesnej infrastruktury oraz realizację programów ukierunkowanych na przełomowe rozwiązania technologiczne.
O działaniu Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB)
Działanie Międzynarodowe Agendy Badawcze realizowane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej skierowane jest do wybitnych naukowców z Polski i zagranicy, którzy tworzą w kraju wyspecjalizowane centra badawcze prowadzące prace nad problemami o kluczowym znaczeniu dla nauki i społeczeństwa. Realizowane przez nich projekty łączą badania na najwyższym światowym poziomie z realnym potencjałem wdrożeniowym. W dotychczasowych naborach w działaniu MAB Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała środki 19 projektom (w tym czterem, które zdobyły wsparcie z konkursu Teaming for Excellence) w łącznej kwocie ponad 580 mln zł.
Opisy projektów:
ENSEMBLE3 - Centrum doskonałości w dziedzinie nanofotoniki, zaawansowanych materiałów i nowych technologii opartych na wzroście kryształów
Główny Wykonawca: prof. Dorota Pawlak. Beneficjent: Ensemble3 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Centrum rozwija zaawansowane materiały o kontrolowanych właściwościach elektromagnetycznych, w tym struktury fotoniczne i półprzewodnikowe, umożliwiające precyzyjne sterowanie światłem. Badania obejmują m.in. kryształy fotoniczne, ultraszybkie detektory, nowe źródła światła oraz technologie konwersji energii słonecznej i produkcji wodoru. Projekt łączy kompetencje materiałowe, optyczne i aplikacyjne, budując pełen łańcuch od wzrostu kryształów po demonstratory technologii.
CKCOM - molekularne memrystory i memcomputing
Główny Wykonawca: prof. Daniel Gryko. Beneficjent: Instytut Chemii Organicznej PAN
Projekt koncentruje się na opracowaniu organicznych memrystorów molekularnych wykorzystujących zjawiska kwantowe w procesach przełączania. Celem jest stworzenie energooszczędnych elementów łączących funkcje pamięci i przetwarzania informacji w jednym układzie (memcomputing). Rozwiązania te mogą znaleźć zastosowanie w sprzęcie AI oraz systemach obliczeniowych nowej generacji, ograniczając rosnące koszty energetyczne przetwarzania danych.
Centrum Godnej Zaufania Sztucznej Inteligencji dla Nauk o Życiu
Lider: prof. Paweł Dłotko, Beneficjent: Uniwersytet Warszawski
Projekt rozwija metody AI umożliwiające nie tylko generowanie predykcji, ale także oszacowanie wiarygodności wyników. W centrum uwagi znajdują się analizy sygnałów biologicznych (m.in. EEG) oraz modele pracujące na ograniczonych zbiorach danych. Integracja narzędzi matematycznych, topologicznych i uczenia maszynowego ma prowadzić do powstania systemów wspierających decyzje medyczne w sposób transparentny i weryfikowalny.
COWK - Centrum Obliczeń Wspomaganych Kwantowo
Lider: prof. Remigiusz Augusiak. Beneficjent: Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
COWK rozwija narzędzia prowadzące do praktycznej, weryfikowalnej przewagi obliczeń kwantowych. Badania koncentrują się na skalowalności, energooszczędności i integracji rozwiązań kwantowych z istniejącą infrastrukturą cyfrową. Agenda buduje zaplecze kompetencyjne i teoretyczne umożliwiające zastosowanie efektów kwantowych w realnych problemach technologicznych.
TREAT-EXP - terapie chorób genetycznych
Lider: prof. Krzysztof Sobczak. Beneficjent: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Projekt tworzy platformę do opracowywania terapii dla chorób neurologicznych wynikających z ekspansji powtórzeń nukleotydowych w genach. Badania koncentrują się na identyfikacji związków ukierunkowanych na patogenne RNA i opracowaniu biomarkerów umożliwiających monitorowanie skuteczności terapii. Agenda łączy genomikę, biologię molekularną i modele przedkliniczne.
GaN-Unipress - półprzewodniki azotkowe nowej generacji
Lider: prof. Michał Boćkowski. Beneficjent: Instytut Wysokich Ciśnień PAN
Centrum rozwija technologie oparte na azotku galu (GaN), obejmujące wzrost kryształów, epitaksję oraz projektowanie urządzeń dla energoelektroniki i fotoniki. Badania prowadzą do wytwarzania wysokiej jakości podłoży i przyrządów o potencjale wdrożeniowym, w tym zastosowań w technologiach kwantowych.
SOWA - strukturyzowana optyka włóknista
Lider: prof. Ryszard Buczyński. Beneficjent: Uniwersytet Warszawski
Agenda rozwija nową klasę nanostrukturyzowanych światłowodów typu free-form oraz rozwiązania łączące optykę z mikrooptofluidyką. Celem jest stworzenie zaawansowanych komponentów dla systemów laserowych, czujników i urządzeń fotonicznych pracujących w szerokim zakresie widma.
P4Health - precyzyjne fenotypowanie mózgu
Lider: prof. Bastian Hengerer. Beneficjent: Sieć Badawcza Łukasiewicz - PORT Polski Ośrodek Rozwoju Technologii
Projekt bada rolę astrocytów i komórek glejowych w chorobach neurologicznych i otępiennych. Opracowywane są strategie terapeutyczne oraz biomarkery umożliwiające stratyfikację pacjentów i testowanie interwencji w modelach komórkowych oraz zwierzęcych.
Astrocent - technologie detekcji dla astrofizyki wielozakresowej
Lider: dr hab. Marcin Kuźniak. Beneficjent: Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika PAN
Centrum rozwija wysoko skalowalne systemy detekcji światła, jonizacji i drgań dla badań nad ciemną materią, neutrinami i falami grawitacyjnymi. Technologie te mają również zastosowania w medycynie, monitoringu klimatu i systemach wczesnego ostrzegania.
QLAB - hybrydowe technologie kwantowo-klasyczne
Liderka: prof. Magdalena Stobińska-Moretto. Beneficjent: Uniwersytet Warszawski
QLAB buduje rozwiązania integrujące algorytmy kwantowe, programowalne układy fotoniczne i aplikacje interoperacyjne. Celem jest przejście od demonstracji laboratoryjnych do rozwiązań przemysłowych wspierających europejską suwerenność technologiczną.
